آیا دموکراسی خواهی در ایران می میرد؟ 

جوان ناکام دموکراسی

از دوم خرداد 76 به سادگی نمی توان گذشت. شاید با شروعی اینچنین آلوده به سیاست خیلی راحت خود را از شر خواندن این یادداشت خلاص کنید اما این روزها که دست روزگار همه ما را آلوده کرده کلماتی مثل انسان، آزادی ، آگاهی ، تعهد و مسئولیت برایمان دوباره معنی دار شده است. به راحتی نمی توانیم از کنار خبرهای تلخ و ضد انسانی بگذریم.

 از 2 خرداد 76 به این سو همه ما قاطی بازی ای شده ایم که تا پیش از آن یا نمی خواستیم یا عقل سنی امان قد نمی داد که واردش شویم. خرداد 76 از این لحاظ نقطه عطف زندگی شهروندی همه ایرانیان محسوب می شود. جایی که از آن پس تمرین جدی برای دستیابی به بهترین شیوه زندگی بشری یعنی دموکراسی آغاز شد. ارزشهای انسانی و کرامت انسان به گونه ای دیگر مورد توجه قرار گرفت ، آزادی ، عدالت ، پیشرفت و دیگر آرمانهای فراموش شده جامعه ما جان تازه ای گرفت و حساسیت ایرانیان نسبت به سرنوشت خود و جامعه اشان پررنگتر شد. مسلما تنها با انتخاب یک رئیس جمهور نه کسی می خواست این همه کار بزرگ را یک شبه انجام دهد و نه آن رئیس جمهور قرار بود چنین توانایی شگرفی داشته باشد. مهم خواسته های ما و نحوه خواستن ما بود. می دانستیم آزادی فکر و بیان و قلم می خواهیم. می دانستیم که باید مطالبه کنیم و ناظر حکومتها باشیم. می دانستیم که باید پایه های اخلاق را خود بسازیم و هیچ دستور و اجباری به رعایت اخلاق نمی انجامد. می دانستیم که قانون باید حرف آخر را بزند و رعایت قانون از واجبترین واجبات است و . . .

بحث بر سرعقیم ماندن یا موثر بودن این حرکت نیست. بحث بر سر شکل و شمایل آرمانهای ماست. همان اهدافی که هنوزهم دنبالشان هستیم. هنوز رنج تفکر استبدادی را می کشیم و رهایی انسانها از بندگی غیر خدا را می خواهیم. هنوز در پی کسب آگاهی و طالب آزادیهای به حق انسانی امان هستیم. هنوز دوست داریم پیشرفت کشورمان را ببینیم. هنوز دینداریم.

اما روزی جدال سیاسی و بحث های جناحی به دعوای طلبگی و مشاجره اعضای یک خانواده تعبیر می شد و امروز دامنه همان بحثها به اتهام و دروغ ، قربانی کردن شرافت انسانها و ضایع کردن حقوق اولیه آنها کشیده شده و خانواده ها را از هم جدا می کند.برادر با برادر نمی تواند بحث سیاسی کند چون خیلی زود یکیشان به بی دینی و کفر و دیگری به خشک اندیشی و تقلید کورکورانه متهم می شود و دشواری کار همینجاست که کدام اتهام قابل اثبات است و کدامشان می توانند خود را تبرئه کنند.

 امروز می بینیم که تلاشها و آرمانهای ما را قربانی جهل یا خودخواهی خود می کنند،هر حرکتی را به نام خود مصادره می کنند . ظلم می کنند و بی تفاوتی باز به جامعه ما رسوخ کرده است. فرزندان همین مردم بی تفاوت  کشته می شوند و جرمشان دگراندیشی و دموکراسی خواهی و اعتراض است و همان مردم می گویند اینها اغتشاشگر بودند که کشته شدند. می گویند چرا اعتراض؟ از راه قانونی پیگیری کنند اما در جایی که حقوق اولیه انسانی و قوانین بدیهی زندگی بشر رعایت نمی شود و هنوز هم حق اندیشیدن و ابراز اندیشه به رسمیت شناخته نشده است کدام قانون به داد ما خواهد رسید؟

آنچه امروز بدان گرفتاریم  از پلیدی ذات انسانی ما نیست. این را رعایت اخلاق و حساسیت ما نسبت به سرنوشتمان به خوبی نشان می دهد بلکه شاید از فراموشی ما و بیشتر از آن ، از جوانمرگ شدن دموکراسی در جامعه ماست. و صد افسوس که به نام دین چنین کردند و می کنند.

پی نوشت: "جوان ناکام دموکراسی" شعار دستنوشته جوانی سبزپوش در یکی از راهپیمایی های اعتراض آمیز روزهای اخیر در تهران بود.

انتخاب 

(1)جدال همه چیزهای از پیش تعیین شده!!!

به این که این یاداشت در کوران تبلیغات "رای دادن یک تکلیف است " تاثیری در گرم کردن تنور انتخابات ندارد و مثل قطره ای در دریا گم است شک نداشته باشید. این یاداشت شاید کمی و فقط کمی ازحلقه خودم فراتررود و ای کاش از آن هم فراتر نرود.

 یک بار آن هم چهار سال پیش توی دانشگاه صنعتی به ذهنم خطور کرد یقه تک تک دوستان و همکلاسیها و آشنایانم را بگیرم و متقاعدشان کنم که بروند رای بدهند تا شاید از بلایی که پیش بینی می کردم به سرمان خواهد آمد جلوگیری کرده باشم. گلویم را برای خیلی ها پاره کردم و سودی نداشت. خیلی زود تصمیممم عوض شد و خواستم به دموکراسی با تمام وجود احترام بگذارم و نتیجتا دیگر قصد متقاعد کردن هیچ بنی بشری را نداشتم و فقط نظرم را ابراز میکردم خواه شنونده پند گیرد خواه ملال. کمی بعدتر با خود فکر کردم این همه انتخابات اگر یک نمایش باشد و ما بازیچه اش چی؟ پس همین ابراز نظر هم در خود دچار تضاد و درگیری شد. من کسی بودم که روزی میخواستم دنیا را تغییر دهم و اندکی بعد فهمیدم دنیا خیلی بزرگ است و باید به حلقه کوچکتری قناعت کنم و امروز تغییررا به درون خود فرا خوانده ام و از پس این دگرگونی نشستم و پاسخی برای "چه باید کرد؟" در این زمان جستجو کردم.

 در واقع سئوالی که من را به نوشتن درباره دلیل رای دادنم مشتاق کرده است  این است که  چرا مردم این سرزمین که اکثر آنها به شنیدن وعده دروغ عادت کرده اند باز هم در انتخابات شرکت می کنند؟

 دلایل رای ندادن چیزهای عجیب غریب و غیر قابل فهمی نیست.می دانیم که انتخابات در ایران چندان آزادانه برگزار نمیشود. کاندیدا ها از فیلترهایی کاملا عقیده ای و سلیقه ای باید عبور کنند و حقوق شهروندی بسیاری از نخبگان و مردم در این مسیر پایمال می شود. قوای قانونگذاری ، اجرایی و سایر شوراها و نهادهای برگزیده مردم استقلال و تاثیرگذاری لازم را در روند سرنوشت انتخاب کنندگان ندارند و نهادهای انتصابی زیادی در این روند تاثیرگذارترند. تجربه هم ثابت کرده عدم وجود نظارت مردم (جامعه مدنی ، احزاب و رسانه های مستقل) بر همین نهادهای انتخابی آنها را نیز ناکارامد کرده است.پس رای دادن چه دلیل یا دلایلی می تواند داشته باشد؟

 من نظر خودم را می گویم و سه دلیل عمده ای را که برای رای دادن دارم:

 1- از لحاظ تئوری فضای خالی از یک لیوان مثل همه فضایی است که خارج لیوان قرار دارد. پس اندیشیدن به نیمه خالی لیوان در واقع اندیشیدن به "هیچ" است. مسلما  اگر در لیوانی حتی یک قطره آب باشد و بگوییم در لیوان هیچ آبی نیست فقط کار خود را راحت کرده ایم و دیگر لازم نیست دریابیم با آن قطره آب چه می توانیم بکنیم ما اگر به بودن قطره ای آب در لیوان اعتراف کنیم عملا برای یافتن چگونگی بکاربردنش مسئولیم. پس اگر پتانسیلی حتی در حد یک قطره را نادیده بگیریم به حرکت انفعالی رو آورده ایم. می دانم که تخلفات انتخاباتی به وفور وجود دارد اما اعتقاد به از پیش مشخص بودن نتیجه انتخابات و یا اینکه "فرقی نمی کند چه کسی یا کسانی پیروز انتخابات می شوند" مثل اندیشیدن به نیمه خالی لیوان است.

 2- مهمترین خصوصیت دموکراسی اعتقاد به خرد جمعی و احترام به رای اکثریت است. اما نقطه ضعف دموکراسی هم همینجاست. یعنی جایی که دموکراسی از خودش ضربه می خورد. "اگر اکثریت به دلایلی در انتخابات شرکت نکنند اقلیت حاکم می شوند ." اتفاقی که کم روی نداده و وصله ای است که از دموکراسی جدا نیست.

 3- مطالبات ما هم نه چیزهای عجیب و غریبی هستند و نه آرمانهایی دست نیافتنی.می خواهیم که آزادی عقیده و نظر شهروندان و آزادی در انتخاب نوع زندگی آنها  محترم شمرده شود. می خواهیم که از روشهای علمی در جهت ساختن اقتصادی رو به پیشرفت و تامین رفاه نسبی شهروندان استفاده شود. می خواهیم که فرهنگ و هنر از بندهای خود ساخته رهایی یابد و به آن به عنوان راه رشد معنوی انسانها نگاه شود و آرمانهایی از این دست که دور از دسترس نیستند و اگر به آرمان همه ما بدل شود تخقق می یابد.

 من رای می دهم چون مهم این است که خودمان بخواهیم منشا اثر باشیم و کاری بکنیم کسی نمی تواند ما را به این کار مجبور کند "رای دادن یک حق است نه تکلیف".

محمد خیرآبادی

(2) من رای ......

بعید است کسی به دموکراسی (با تمام مزایا و معایبش) اعتقاد داشته باشد و مهمترین ابزار آن یعنی "رای دادن در شرایطی عادلانه و یکسان برای تمامی افکار و عقاید" را تایید نکند. اما نکته ای که در این مورد بیشتر مورد بحث قرار میگیرد این است که شرایط عادلانه یکسان چیست و چگونه محقق میشود؟ بزرگترین و قدرتمندترین دموکراسی های دنیا هم نمیتوانند ادعا کنند که این شرایط به صورت صد درصد در آنها رعایت میشود. اما این درصد با بالارفتن سطح درک مردم و مسئولان از دموکراسی، بالا خواهد رفت. در ایران دلایل بسیار زیادی باعث میشوند که دموکراسی که مظهر اصلی آن انتخابات آزادانه (از صدر تا ذیل) است، به خوبی برگزار نشود. این دلایل از تایید صلاحیت کاندیداها شروع میشود (که به جای متر و معیار قانونی، سلایق و علایق حکم میکنند) دیده میشود و تا انتهای رای دادن و شمارش آرا ادامه مییابند. اما آیا راه حل این مشکلات عدم شرکت در انتخابات است؟! پاسخ من به این سوال منفی است. از دید من، به جز دیدگاههایی که به طور کل درپی اقدام انقلابی علیه نظام و یا انتظار برای حمله بیگانگان به کشور هستند، به نفع بقیه دیدگاهها است که در انتخابات شرکت کنند.

چه موافق صد درصد وضع موجود باشید، چه نظام را با اصلاحات بخواهید و چه حتی بخواهید این نظام تغییر کند، این انتخابات است که ابزاری مهم برای رسیدن به هدف است. با رای دادن به نمایندگان تفکراتتان و یا حداقل جلوگیری از انتخاب شدن نماینده تفکر مخالف میتوان یک قدم به خواسته خود نزدیک شویم. نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری مثال بسیار مناسبی برای این موضوع است. عده ای از افراد بودند که فکر میکردند در دوران اصلاحات انقلاب از مسیرش خارج شده است و تمام قد وارد انتخابات شدند. عده ای دیگری هم بودند که از دولت اصلاحات نا امید شده بودند. آنها کسانی بودند که انتظار بیشتری از این دولت داشتند و یا میخواستند از آن عبور کنند و یا سرخورده، از شرکت در انتخابات سرباز زدند. نتیجه این عدم شرکت در انتخابات در این چهار سال برای هر دو طرف مشخص است.

زمانی که از حداقلها ،حداکثر استفاده نشد، نتیجه این شد که امروز رسیدن به همان حداقلها برای خیلی ها، تبدیل به آرزوی حداکثری شده است.

من این بار و همانند همه دوره هایی که میتوانستم، در انتخابات شرکت میکنم و تمام تلاشم را میکنم که:

*  تفکری که شاید همه آنچیزی نباشد که میخواهم اما حداقلها را دارد، انتخاب شود.

*  رای میدهم تا تفکری که میخواهد در جهان مدرن با روشهای مدیریتی قبل از میلاد مسیح ( که یک پادشاه و یک وزیر تمام شئونات کشوری را میگرداندند)، کشوری را در این دوران مدیریت کند، کنار برود.

*  تا تفکری که درحال نهادینه کردن و قانونی کردن خودسری، خودمحوری، تصمیمات خلق الساعه و دیکتاتور منشی است، اجازه ادامه این روند را نیابد.

*  تا تفکری که از بس تشنه خدمت به "مردم" است که حتی "مردم" را هم برای سهولت خدمت رسانی زیر چرخهایش له میکند، نتواند کشور را متلاشی کند.

*  تا تفکری که با سوار شدن بر موج احساسات "مردم"، در حال سوء استفاده از آنهاست، فرصت این کار را از دست بدهد.

سیاوش پاکدامن

اخراجی ها 2 

پدیده یعنی ....

اینکه اخراجی ها سینمای ایران را تکان داده است درست است. گیشه سینماها ترکانده شده است. مخاطبان سینما نجومی شده است. و البته مخاطبان جدی سینما را به تفکر واداشته است. اما دلیل نوشته شدن مطالبی که در "صفحه بعد" میخوانید، نه خود فیلم به تنهایی که تمام بسته ای به نام "اخراجی ها" ست که آن را با فیلمهای پر مخاطب دیگر متمایز میکند. این بسته علاوه بر فیلم، کارگردان جنجالی دارد که سوار بر موج مخاطبان بیشمار، فیلمش را فیلمی عرفانی میخواند و میخواهد تلاش کند که به زور دگنک هم که شده آن را در رده ماندگارهای تاریخ سینمای ایران و جهان قرار دهد، به اینها اضافه کنید حمایت های معنوی (مادی اش را کارگردان به شدت تکذیب میکند) سران نظام از ساخت فیلم و هزاران حاشیه دیگر.

در صفحه بعد یادداشت های زیر را میخوانید:

------------------------------------------------------

 جلوی خنده خود را نگیرید اما ...

ما همیشه دوست داشتیم بخشی از نوشته های وبلاگمان معرفی خواندنی ها ، دیدنی ها و شنیدنی های خوبی باشد که تجربه اشان کرده ایم.....

محمد خیرابادی

-------------------------------------------------------

آیا واقعا فهم عامه از دنیای پیرامون این است؟

وقتی قیافه خندون ملت رو دیدم که از در سینما خارج میشند و با هم حرف میزنند به این فکر کردم که آیا واقعا این فیلم بدون در نظر گرفتن جنبه ی طنزش آنقدر فروش میکرد؟....

عاطفه خیرابادی

----------------------------------------------------------------------------------

درس اول ماندگاری، گم نشدن در ظواهر است

نمیخواهم درباره اینکه اصلا "اخراجی" ها "سینما"ست یا نه بحث کنم. اما با فرض قبول اینکه اخراجی ها یک "فیلم" است.................

سیاوش پاکدامن

----------------------------------------------------------------------------------

بهاریه 

 دوباره زندگی

دگرگونه ام کن

1-بهار در راه است. مضطرب و نگرانیم . سخت به داشته هایمان چسبیده ایم و نسیم بهاری در ذهنمان طوفانی را می ماند که می ترسیم مبادا در گذر از سرما به گرما و در دگرگونی از زردی به سبزی ما را نیز دچار تغییر کند و خانه های عنکبوتی امان را با خود ببرد.

سکون به تحرک متمایل می شود ، افسردگی به شادابی و زمستان عقیم به بهار باردار متغیر می شود. اما اینرسی ما همچنان با هرگونه تغییر مقابله می کند. محافظه کاری آنچنان در جانمان رخنه کرده است که سال تحویل می شود و سرود تحول می خوانیم بی آنکه عمیقا باورش داشته باشیم. طالب بهترین ها هستیم و دعا می کنیم و خدا می داند که چقدرش از اعماق قلوبمان بر می آید و آیا واقعا میخواهیم؟

2-شنیده اید که می گویند: «اگر فکر می کنید که موفق می شوید یا موفق نمی شوید در هر صورت درست فکر کرده اید» و حالا احساسش هم کرده ام که اگر در این راه (در راه تغییر) فکر می کنید که می رسید یا نمی رسید در هر دو صورت درست فکر می کنید. چون رسیدن شما در گرو باور شماست.

3- خدایا به ما جسارت تغییر بده.«حول حالنا»

آخر نوشته: نوروزتان به خیر و شادی

 محمد خیرآبادی

"و اینک اجی مجی سینما!"

یک بیت شعر در نظر بگیرید با این مضمون که آزمودیم و نشد، این شرح حال من است که این بار دیگر خودم را سبک نمیکنم و در دامی که محمد گهن کرده نمی افتم. چی؟!! بهاریه؟!! آخر من کجایم به بهاریه میخورد. من برای سرهم کردن دو تا جمله ادبی به معضل برمیخورم بعد بهاریه بنویسم؟؟!! تو سر مال زدن بس است. راستش زیاد با کارهای مناسبتی سرخوش نیستم. این که حتما روز تولد تبریک بگوییم یا حتما شب عید "پیشاپیش" مبارک باد بگوییم یا روز والنتاین (وای دستم داشت رو میشد). تازه اگر این پیامکهای فله ای باشد که رسما حالم به هم میخورد. به نظرم اگر برای هم مهم هستیم همیشه باید مهم باشیم. بی بهانه و مناسبت (تا به حال بهانه به این قدرت دیده بودید؟؟!!) ( سوال حسین مهربان: وقتی هیچ موقعی خبر از ما نمیگیری یعنی برات اهمیت نداریم؟؟؟ پاسخ: با ضرب پارامتر کالیبر به پاسخ صحیح میرسید).

بعد از این همه افاضه فضل تصمیم سختی گرفتم. اینکه بیایم درباره فیلمهای دوست داشتنی که امسال دیدم (چه قدیم و چه جدید) بنویسم. پس این هم نگاهی به فیلمهای دوست داشتنی ام که به صورت جالب انگیزی تقریبا همه شان یک جورهایی کمدی اند.

............................

بگذارید چند فیلم را نام ببرم که حسابی آدم را سبک میکنند. از آنهایی که بعد از تمام شدنشان لبخند ناخودآگاهی تا چند روز روی صورتتان مینشیند. "وال-ای"، "ماما میا" و "کله چرمیها".

-  وال-ای که چیزی فراتر از یک انیمیشن است. روباتهایی میبینیم زنده تر از انسانها، دنیایی که دارو دسته پیکسار این بار برایمان معرفی میکنند زباله دانی است که زندگی از میانش جوانه میزند. ایده تیتراژ پایانی فیلم فوق العاده است. کشف دوباره همه چیز حتی آتش، تجربه جالبی است.

-  ماما میا را بگذارید داخل دستگاه، ذهن منتقدتان را خاموش کنید و بگذارید جادوی موسیقی و رنگ شما را با خودش ببرد. این فیلم همان کار را با روحتان میکند که یک مشت و مال اساسی با بدنتان. مثل اینکه تا بالاترین ارتفاع پرواز کنید بعد با تا یک متری سطح زمین سقوط آزاد کنید، دقیقا همانقدر تخلیه و شارژ میشوید. تازه گروه موسیقی آببا را یا مثل من کشف میکنید یا از نو خواهید شناخت.

-   کله چرمی ها یکی از آن جواهرهایی است که خیلی کم به آن توجه شده است. یک جرج کلونی با نمک و ملیح با یک داستان پر گل و لای و جزییات و یک کل کل کلاسیک بین دو شخصیت اصلی (کلونی و زلوگر) میشود یک داستان آشنا با روایتی تازه و شاداب.

-  شاید خود اسپیلبرگ هم یادش نیاید که فیلمی به نام 1941 دارد. این فیلم از اوایل دوران فیلمسازی اوست درباره آمریکایی که پس از حمله به پرل هاربر از سایه خودش هم میترسد و حالا شایعه شده است که لس آنجلس هدف بعدی ژاپنی است. هیچ بعید نیست روزی امیر کاستاریکا بگوید که الهام بخش دنیای دیوانه فیلمهایش همین فیلم باشد. خلاصه اینکه از اسپیلبرگ بعید بود اینقدر طناز باشد.

-  این یکی جایش آن بالاهاست ولی گذاشتم آخر سر که بعد از فیلمهایی که حتی اسمشان هم برای سرحال شدن من کافی اند، کلاه از سر برداریم و تا کمر برای بیلی وایلدر بزرگ خم شویم. بعضی ها داغش را دوست دارن را قبلا دیده بودم. خب انسان جایز الخطاست و دوستش نداشتم. ولی این بار وایلدر کار خودش را کرد. فیلم یک بسته بندی کامل از فیلمنامه و کارگردانی و بازیگری است. فقط توجه به چفت و بست ماجراها کافی است که مدتها حرف برای گفتن داشته باشیم.

-- راستش فکر نمیکردم بشود از سوژه خون آشام فیلم درخوری ساخت. اما بگذار فرد درست وارد شود نظرم را عوض کرد. خون آشام میانسال زیاد دیده بودیم اما نوجوان خون آشام بودن بسیار تکان دهنده است. اینکه هیچ وقت نتوانی رشد کنی و به تجربیاتی برسی که دیگران میرسند و به تنهایی همیشگی محکوم باشی، کابوس هولناکی است. بعید است هنگام دیدن فیلم از سرما به خودتان نلرزید. سرمای هوا در سوئد، سرمای روابط و سرمای تنهایی. نکته جالب این است که همزمان با این فیلم، داستان مشابهی در هالیوود با نام گرگ و میش ساخته شده است. مقایسه این دو فیلم هم خالی از لطف نیست. تفاوت نگاه هالیوودی و اروپایی این بار به نفع اروپا تمام شده است.

در انتها:

لذا ورودم به جمع مهندسان ارشد بیکار بر همه تبریک و تسلیت باد.

راستی نو شدن سال خیلی اتفاق مهمی است. خدا کند قدرش را بدانیمژ

سیاوش پاکدامن

بازگشت مگا گودزیلا 

بازگشت غرور آفرین برادر گرامی جناب آقای سیاوش پاکدامن را از « زاهدان کین جلوه در محراب و منبر می کنند» گرامی می داریم.

 به امید اینکه از این پس باز هم  در این وبلاگ از آن «کارهای دگر» کنند.

به استقبال بهار 

« همه عمر دیر رسیدیم»  دیالوگ پایانی فیلم سوته دلان اثر مرحوم علی حاتمی

 بعضی ها استاد جملات قصار ند. مثل همین خدابیامرز علی حاتمی که هر وقت فیلمی ازش میبینی می تونی از دیالوگای زیبا و ضرب المثل وارش نت برداری.

یک روز در توضیح « همه عمر دیر رسیدیم» نوشتم : راست می گه استاد. همیشه دیر رسیدیم. اون از کودکیمون که خیلی زود گذشت و تا چشم به هم زدیم دیدیم دیگه واسه بازیهای کودکیمون دیر شده. اون از نوجوونی مون که واقعا ازش هیچی نفهمیدیم و مثل برق و باد رفت و چیزی بیشتر از یک مرز باریک بین کودکی و جوونیمون  نبود و حالا جوونیمون هم خیلی زود داره میگذره بدون اینکه مثل یک دوره تکرار نشدنی از زندگی باهاش برخورد کنیم!!

چرا همیشه دیر بهشون میرسیم؟ انگار تا میرسی سوار ماشین میشن و میرن و ما یه کم  دنبالشون میدویم اما زود میفهمیم که دیگه رفتن و دست ما بهشون نمیرسه!!

مشکل کار کجاست؟ چرا آرزوها و رویاهای کودکیمون رو دست کم گرفتیم و گذاشتیم بهشون بخندن؟ چرا نذاشتن از بلوغ جوونی و تجربه کردن تو این سن لذت ببریم؟ چرا نفهمیدیم انرژی جوونیمون دقیقا به درد کجا میخوره؟ چرا تو همه این دوره ها تعداد تفریحاتمون از انگشتای یک دست هم بیشتر نبود؟ چرا کار شده آرزوی جوونا و چرا از اون بدتر شده وسیله  ای که 20 سال از بهترین روزهای زندگی اونا رو صرف پیدا کردن یک لقمه نون میکنه و از یادشون میبره که وقتی بچه بودن چی میخواستن. از یادشون میبره که چی دوست دارن. به چی علاقه مندند. بی تفاوتشون میکنه. وقتی بهشون میگی پاشو بریم فلان جا میگن : ای بابا حال داریا.فردا 6 صبح باید برم سر کار. میگی پایه ای این کارو بکنیم: میگن ای بابا حال داریا ، خسته  ام. خستگی تو این سن؟!!! باورتون میشه؟!!

دیروز یکی از تکان دهنده ترین جملات قصار زندگیم رو شنیدم : « نزدیکترین یقه به شما یقه خودتونه! اگه شاکی شدی اول از همه یقه خودتو بگیر»

دیگه نمیخوام دیر برسم. لا اقل توی جوونی نباید دیر برسم. هزار تا علاقه و آرزو و چیز دوست داشتنی هست که باید به دستشون آورد و تجربه شون کرد. یقه خودمو می گیرم واز همین امروز شروع میکنم. خودمو واسه بهار آماده می کنم. نخیر زود نیست تا همین جا هم خیلی دیر شده. میگن «هیچ وقت واسه هیچ کاری دیر نیست» ولی من میگم : «هیچ وقت واسه هیچ کاری زود نیست»!!

میان "اگر" و "میشه" 

 «شهر به تعداد پنجره هایش خورشید دارد

صبح شود اگر!» 

یا میشه یا باید بشه!!

تغییر 

1-  سرگور کشیشی در کلیسای وست مینستر نوشته شده است : کودک که بودم مي خواستم دنيا را تغيير بدهم وقتي بزرگتر شدم متوجه شدم که دنيا خيلي بزرگ است من بايد کشورم را تغيير رابدم بعد ها کشورم را هم بزرگ ديدم و تصميم گرفتم شهرم را تغيير دهم . در سالخوردگي تصميم گرفتم خانواده ام را متحول کنم . اينک من در آستانه مرگ هستم مي فهمم که اگر روز اول خودم را تغيير داده بودم شايد مي توانستم دنيا را هم تغيير دهم.

2-    مهاتما گاندی : شما باید منشا آن تغییری باشید که دوست دارید در دنیا ببینید.

3-    برای تغییر دنیا لازم نیست سیاستمدار و دیپلمات باشیم کافیست انسانهای با هدفی باشیم.

دوئل 

من روی این صندلی می نشستم او هم روی آن. آنقدر که یکی کم بیاورد. بازی تلخ و شیرینی بود. تلخی دوئل را داشت و شیرینی پیروزی قریب الوقوع را. باید سکوت دیگری را تحمل می کردی ، با خود کلنجار می رفتی و برای نشنیدن حرفهایش  و سکوت او دلیل می آوردی تا تحمل پذیر شود. باید ندیدنش را تحمل می کردی . این قانون بازی بود هر کسی دلش بخواهد برگردد و به حرف دلش گوش کند و برگردد ، بازنده است و تو به این قانون تن داده بودی. اگر قهر راه پیروزی بود باید جوری قهر می کردی که راه آشتی باز باشد. باید جوری پشت می کردی که دوستی رنگ نبازد. جوری نفس می کشیدی که جای حرف را پر کند. جوری بشینی که پایه های صندلی برای ادامه بازی متزلزل نشود. جوری . . .

می دانم که دلم تنگ می شود برای این بازی دردناک و ظریف و استراتژیک ، برای بی صبری و بیقراری ، برای یواشکی برگشتن، برای یکدستی و کلک ، برای یک پشت به پشت نشستن دیگر ، برای یک باخت دیگر!

نظریه انقلاب دائمی 

جاده رولوشنری یا جاده انقلابی گری

درهفته گذشته «مورد عجیب بنجامین باتن» ، «وال ای » و «مامامیا» را در یک حرکت انتحاری دیدم. پس از هفته های زیادی که از نمایش خانگی فیلم دور بودم و گذران بیشتر اوقات در محیط کار و ترافیک مسیر ، باعث ترجیح خواندنی ها بر دیدنی ها شده بود ، دوباره به عرصه تماشای فیلم برگشتم. گرچه در بداعت فیلم فینچر ، ظرافتهای انیمیشن پیکسار و روح فزا بودن موزیکال آلمانی-آمریکایی مامامیا شکی نیست اما باید اعتراف کنم که مضمون تکان دهنده فیلم «جاده رولوشنری» برایم قابل تامل تر بود در حالیکه این فیلم در صف انتظار تماشای فیلمهای آرشیوم رتبه آخر را داشت.

نمی خواهم داستان فیلم را تعریف کنم و از این نوشته یک یادداشت معرفی فیلم یا پیشنهاد بسازم.اما آنچه به عنوان نکته تامل برانگیز فیلم نامیدم را می توان در قالب کلیت داستان فیلم و مضمون آن بیان کرد. در این داستان ، زن (کیت وینسلت)  شوهرش (دی کاپریو)  را مجاب می کند که برای خروج زندگی اشان از یکنواختی و روزمرگی از آمریکا به فرانسه بروند و زن بواسطه هنرپیشگی ، خانواده اش را از کار کردن مرد در اداره بی نیاز کند تا مرد بتواند به آن چیزهایی که روزمرگیهای زندگی کارمندی مانع اندیشیدن به آنها شده فکر کند و خود واقعی اش را بیابد نه آنچیزی که جبر محیط برایش ساخته است.

مرد گرچه می داند که این پیشنهاد خوب است و در ابتدا علی رغم همه موانع موجود حاضر به پذیرش آن می شود اما چیزی نمی گذرد که با یافتن کاری با درآمد بالاتر همه آمالها و آرزوهای ساخته شده در ذهن خود و همسرش را فراموش می کند و حاضر نیست به این جابجایی تن بدهد. زن باور دارد که این تغییر می تواند آنها را از همه لحاظ به جلو سوق دهد اما مرد نمی تواند این تغییر را بپذیرد و در نظرش بهبود زندگی اشان در این حد که کاری با درآمد بالاتر یافته است کفایت می کند. زن به رویاهایی می اندیشد که افق دید او و توقع او را از یک زندگی خوب نشان می دهد اما مرد می خواهد وضع موجود را با کمترین تغییر ممکن حفظ کند. زن خواسته هایی دارد ولی مرد یا آنها را ندارد یا روی خواسته هایش را پوشانده است. زن خانواده خود را در وضع مطلوب تصور می کند اما مرد وقتی می بیند که مشکلات  و موانع زیاد است بجای طلب کردن وضعیت مطلوب، واقعیت موجود را می پذیرد و با تمام وجود در برابر تغییر می ایستد. این همان شکاف  میان محافظه کاری و تحول خواهی است. شکاف میان انسانهایی که از تغییر می ترسند و آنها که طالب تغییرند، آنهایی که دوست ندارند به اشتباهات گذشته اعتراف کنند و آنها که شجاعت رویارویی با حقیقت را دارند. چرا که اصلاح کردن در گام اول در واقع اعتراف به اشتباهی است که تاکنون در حال رخ دادن بوده است.

محافظه کاران و اصلاح طلبان تنها طیفهایی سیاسی نیستند. انسانها همه از آن رو که مختارند و دارای اراده می توانند طالب وضع بهتر باشند و به زندگی خود جهت دهند. اتوپیاهای انسانی از همین جا ساخته شده اند.  اتوپیاها را انسانهایی ساختند که جسارت داشتند لااقل دنیایی بهتر را تصور کنند و آن را به مثابه هدف و سمت و سوی حرکت  نشانه روی کنند. گر چه اتوپیا محقق نشدنی است اما تفاوت انسانهای بهتر خواه و انسانهای پیرو «هر چه پیش آید خوش آید» همینجاست. لازمه تحول خواهی و اصلاح طلبی داشتن آگاهی نسبت به وضعیت مطلوب است. از این زاویه که بنگریم سخن کانت که گفت : «جرات دانستن داشته باش» مفهوم تر است. آنکه جرات شنیدن حقیقت را داشته باشد و برای عقل و اراده انسانی ارزش قایل باشد از شک و احتمال نمی هراسد. بیشتر انسانها نه تنها از پذیرش اشتباهات گذشته و حقایق تلخ گریزانند حتی تاب شنیدن نیز ندارند. چرا که شنیدن و کسب آگاهی وجدان آدمی را مسئول می سازد و آنگاه هرگونه سازش و محافظه کاری و تلاش برای حفظ هر آنچه که هست با روح این آگاهی در تضاد خواهد بود.

در جاده رولوشنری مضمون حرکتهای تحول خواهانه زندگی فردی انسانها و یا اصلاح گری های اجتماعی را می توان دید انتخاب با شماست که پایان سام مندز را بپذیرید یا در جاده انقلاب همیشگی قرار گیرید! 

خاطرات 

طاقت دیدنتان را ندارم

همیشه کنار دریا که می رسیدم راه رفتنم را سرعت می دادم

تندتر و تندتر

نمی شد.  همین طور دنبالم می کرد

می دویدم

اما هنوز بود

هنوز رد پایم روی شن های ساحل مانده بود

می ترسیدم برگردم و نگاه کنم به رد پایی که آنقدر زیبا بود و زود محو می شد.

*

آهای خاطرات زیبای زودگذشته ! طاقت دیدنتان را ندارم.

و تو ای دنیا ، عروس زیبای هزار داماد ! وای که چه لذت زود گذری.

بی مو ، عینکی و سیگاری شدن 

هیچ وقت به دکترهای بی مو ، عینکی و سیگاری نخند!!

زندگي جاريست
حتي من اگر
حتي تو اگر
حتي ما اگر
نباشم
نباشي
نباشيم
پس نگو که با رفتنم زندگي پايان مي يابد
از من نخواه که بي تو نباشم
بيا از امروز به اين حقيقت ناگفته اذعان کنيم
که زندگي بي ما نيز در جريان است
هر چند که تو معناي زندگي مني
و زندگي بي تو مرگ است
چقدر شبيه دکترهاي بي مو , عينکي و سيگاري شده ام
اينطور نيست؟

اسکروچ بودن 

اسکروچ بودن

 شما را که می بینم یاد روزهایی می افتم که زیر بغلم جا خوش می کردید

دایه مهربان تر از مادر شده بودم برایتان

کاری نداشتم به قیافه زشت و کریه تان ، کهنه و پاره پاره بودید

عکسهایتان را نمی دیدم و خواندتان را بلد نبودم

دوست داشتم همین طوری جمعتان کنم

هرچه تعدادتان بیشتر بود خوشحالی ام هم افزون تر می شد

درست مثل اسکروچ ، از روی هم چیدنتان لذت می بردم

نمی دانم آیا روزی اسکروچ هم جمع کردنتان را دوست داشته یا نه

اما من که به شدت به کلکسیون او علاقه مند شده ام!

ارابه بی رحم زمان 

پیر می شویم

 پیرمرد قد خمیده از کنارم گذشت. یاد خواهرزاده کوچکم افتادم. وقتی پرید وسط بحث داغ جمع و زد زیر بشقاب و سیبی به زمین افتاد. نگاه جمع یکدفعه به سویش چرخید و همه با اخم و عصبانیت نگاهش کردند.قهقهه کودکانه ای زد. انگار احساس رضایت می کرد ، به آرزویش رسیده بود و برای بودنش دلیلی پیدا کرده بود.برای چندمین بار از پیری ترسیدم . از روزی که باز کودک شوم و برای بودنم دنبال دلیل بگردم. روزی که مجبور باشم فرق بودن و نبودنم را یک جوری اثبات کنم اما قدرت کاری جز مرگ نداشته باشم.

«تولدمان را انتخاب نکرده ایم اما مرگمان را می توانیم». روزی که ارابه بی رحم زمان بدون توجه به ما از رویمان رد می شود برای اندیشیدن به این جملات خیلی دیر است.

جهان بینی مرگ اندیش 

در آغوش مرگ

« مرگ اندیشی طوقی است که از روز تولد انسان به گردن او آویزان می شود و تا دم مرگ رهایش نمی کند. حکم لازم الاجرای مرگ راه گریز از مرگ اندیشی را سد کرده است.از این رو می توان گفت به یک اعتبارهمه جهان بینی ها از آن جا که با سرنوشت محتوم مرگ روبرویند ناچارند "مرگ اندیش" باشند و اگر جز این باشد تنها صورت مسئله را پاک کرده اند. اما اینکه جهان بینی برخی متفکران (همچون خیام ، هدایت  ، کامو و ... ) به نحو خاصی مرگ اندیش است باعث شده بتوان تفکیکی از حیث نگاه به مرگ میان محصول تفکر متفکران و جهان بینی آنها قائل شد.  برخی متفکران همچون خیام ، هدایت ، کامو و ... موضوع مرگ را فرع جهان بینی خود قرار نداده اند. برای آنها مرگ یک مسئله در کنار بیشمار مسئله دیگر نیست که باید به آن فکر کنند. اندیشیدن به مرگ در تاقچه ذهنشان خاک نمی خورد که هر وقت فرصتی دست داد به آن بیندیشند. آنها با اندیشه مرگ زندگی کردند. چنان در اهمیت و عمق موضوع فرو رفته اند که گویی مرگ پارامتر ثابت هر معادله فکری و پاسخ به هر سئوالی منوط به موضع گیری در قبال مرگ است. دم غنیمتی خیام ، پوچی هدایت و عصیانگری کامو ناشی از همین نگرش زیربنایی به مرگ است»

پاراگراف بالا بخشی از پروژه جدیدم« جهان بینی مرگ اندیش» بود.

شباهت هدایت و کامو و خیام مدتهاست توجه  من  را جلب کرده و توی آثار شان دنبال این شباهتها میگردم.شاید توی بهاریه امسال وبلاگ هم نمود پیدا کرد. به شدت علاقه مند شده ام که از راه نزدیکی با آثارشان به لایه های گوناگون تفکر آنها دست پیدا کنم. البته در این کنجکاوی چندان پیگیر زندگی شخصی و حتی سیاسی آنها نیستم. حتی قصد تایید یا تکذیب و یا همراهی با آنها ندارم .بیشتر می خواهم یک تجربه تحقیقی در خصوص مرگ داشته باشم و این بار به نتیجه برسانم و پایانی باشد بر پروژه های ناتمام زندگیم. (البته باب هیچکدومشونو نبستم و اگه اجل مهلتی بده تمومشون میکنم. قابل توجه بعضی ها!!) مجموعه آثار چاپ نشده هدایت که جدیدا چاپ شده و همچنین ویژه نامه پارسال خردنامه همشهری در مورد مرگ جرقه این کار بوده و البته زیر و رو کردن آثار کامو در این سالهای اخیر هم بی تاثیر نبوده است.

- بر چرخ فلک هیچ کسی چیر نشد       وز خوردن آدمی زمین سیر نشد

مغرور به آنی که نخورده ست تو را                  تعجیل مکن ، هم بخورد ، دیر نشد (رباعیات خیام)

-«من فکر می کنم آزادم اما جلو سرنوشت خودم کمترین ایستادگی نمی توانم بکنم ، افسار من به دست اوست» ( از کتاب زتده به گور نوشته صادق هدایت)

-« امروز مادرم مرد ، شاید هم دیروز ، نمی دانم . تلگرافی به دستم رسید به این مضمون:مادر درگذشت ، تدفین فردا ، تقدیم احترامات. از این تلگراف چیزی نفهمیدم » (شروع رمان بیگانه اثر کامو)

خرده جنایتهای زناشوهري 

بیا تکه هایش را تقسیم کنیم؟

 در زندگي گاهي چيزهايي و كساني هستند كه آدم با ديدنشان و درك كردنشان احساس مي كند كشف بزرگي انجام داده است و مي خواهد كه هر چه بيشتر به عمق اين كشف پي ببرد. اگر سو‍ژه كشف يك انسان باشد ، آدم مي خواهد هر روز همنشينش باشد. اگر نويسنده باشد مي خواهد ته آثارش را در آورد. اگر يك تصوير است هر روز براي ديدنش لحظه شماري مي كند. اگر يك كتاب يا يك قطعه موسيقي است ، آن را چندين و چند بار مي خواند و گوش مي دهد و در مجموع از آن پس شامه اش براي كشف ساير پديده ها نيز تيزتر مي شود.

خواندن نمايشنامه «خرده جنايات زناشوهري» اثر اريك امانوئل اشميت مي تواند يكي از اين اكتشافات باشد. كشف يك اثر هنري خارق العاده و تاثيرگذار در عين سادگي و زيبايي. اثري كه مخاطبش را به چندبار خواندنش ترغيب مي كند. چنان كه مي توان هر بار از پس بازخواني اش نكته اي جديد و زاويه اي نو كشف كرد.

نمايشنامه خرده جنايات زناشوهري داستان مردي (ژيل) است كه بر اثر حادثه اي مرموز دچار فراموشي شده و همسرش (ليزا) او را به خانه آورده است. مرد (ژيل) سعي مي كند با كمك صحبتها و تعريفهاي همسرش از خاطرات گذشته حافظه از دست رفته اش را بازيابي كند. از همين جا اشميت با قرار دادن زن (ليزا) در موقعيتي كه امكان سوء استفاده از فراموشي شوهرش را دارد شخصيت پردازي را آغاز مي كند. هيچ بعيد نيست كه ليزا حالا كه شوهرش را مثل يك تكه كاغذ سفيد بي نقش و نگار يافته، هر آنچه دوست دارد را به عنوان تصوير زندگي زناشويي اشان بر روي آن ترسيم كند.

شايد در ابتدا باور اينكه نمايشنامه اي چنين ساده تنها با دو شخصيت بتواند به درجه اي بالا از جذابيت و تاثير گذاري برسد سخت باشد. دوئل كلامي ژيل و ليزا در ابتدا بسيار ساده و در حد ديالوگهاي روزمره زن و شوهري به نظر مي رسد اما به مرور شخصيت پردازي بي نظير اشميت از دل اين دوئل كلامي عميق ترين مسائل روانشناسانه و ظريفترين نكات ارتباطي زن و شوهري را بيرون مي كشد و روبروي ما قرار مي دهد. اوج همذات پنداري با شخصيتهاي نمايش زماني است كه دغدغه هاي ذهني خود و پيچيدگيهاي رابطه زناشويي حتي ظرافتهاي عاشق و معشوقي را از زبان ژيل و ليزا مي شنويم. مسائلي كه شايد احساسشان كرده ايم و در پستوي ذهنمان حضور دارند اما حالا كه از بيرون مي شنويمشان احساس قرابت بيشتري مي كنيم.

آغاز فصل دوم نمايش كه فصل درخشاني از اين نظر محسوب مي شود ، هنگامي است كه ورق برگشته و دست ليزا رو شده و ديالوگ تاثير گذاري بين ژيل و ليزا برقرار مي شود :

ژيل: . . . چه ساده بودم هرگز تصورشو نمي كردم كه يكي از طرفين ديگري رو محكوم به جنايتي كنه كه خودش مرتكب شده. آفرين واقعا دست منو از پشت بستي.

ليزا : وقتي خشونت وارد زندگي ميشه ديگه چه فرقي مي كنه كي بروزش ميده.

ژيل:‌آفرين استاد دفاع محشريه (ژيل به ليزا نزديك مي شود و لحن ملايم تري به خود ميگيرد) كدوم خشونت ليزا؟

ليزا : (منفجر مي شود) خشونت اين پونزده سال زندگي ! خشونت اينكه هنوز مثل روزاي اول دلم برات ضعف ميره. خشونت اينكه پير شدن خودم و خودتو مي بينم و مي بينم كه باز هم نمي تونيم از هم بگذريم. خشونت اينكه بايد ازت خسته شم و نميشم! خشونت اينكه قيافت خوبه! خشونت اينكه مي ترسم بذاري بري. خشونت اينكه تو مردي و من زنم و مردها ديرتر پير ميشن يا لا اقل اينطور فكر مي كنن. زنها هم همين فكرو درباره مردها مي كنن. پس همچنان مي درخشي و دل همه رو مي بري. دختراي جوون تو خيابون بهت لبخند مي زنن در حاليكه پسرها نگاهمم نمي كنن تو راحت مي توني از من بگذري در حاليكه من قادر نيستم بي تو زندگي كنم.

ژيل: نه اينطور نيست!

ليزا : چرا همينطوره!

ژيل: اشتباه مي كني! در حرفات صداقت داري ولي كماكان اشتباه مي كني.

ليزا : خب كه چي؟

ژيل: ليزا آدم واسه اين چيزا آدم نمي كشه ...................دليلت چي بود؟

ليزا : تو!

ژيل: چون دوستم داري منو مي كشي؟

ليزا : دوستت دارم و اين منو مي كشه!

نمایشنامه «خرده جنايتهاي زناشوهري» در عين حجم كم سرشار از اين ظرافتهاست. حرفهايي كه شايد در خلوت زن و شوهري هم شنيده نشود اما اينجا به واسطه موقعيت سازي هوشمندانه اشميت و بي پروايي و صراحتي كه خصلت زنانه مي خواندش نمايان شده است.

(ژيل: مردها بي دل و جراتن. نمي خوان با مشكلات زندگيشون روبرو شن. دلشو.ن مي خواد فكر كنن كه همه چي روبه راهه در حاليكه زنها روشونو بر نمي گردونن)

رمز جذابيت و زيبايي خرده جنايتهاي زناشوهري جدا از درك عميق نويسنده نسبت به زواياي زندگي زناشويي و برقراري ارتباط درست با مخاطب ، در هنرمندانه نگاشته شدنش است. از يك سو اشميت ايده اوليه نمايشنامه اش را خوب پرداخته به عبارت ديگر قصه اش را به خوبي تعريف كرده است و ازسوي ديگر تا پايان نمايش كشش و جاذبه داستان را به كمك اوج و فرودهاي مكرر و غافلگير كردن مخاطب حفظ كرده است.

خرده جنايات زناشوهري نمايشنامه ايست چند لايه كه مخاطب در هر سطحي مي تواند ارتباطي منحصر به فرد با آن برقرار كند همانگونه كه شايد براي عده اي داستان ژيل و ليزا داستان زوجي در جسنجوي حقيقت باشد اما براي عده ديگر آن گونه كه ژيل مي گويد:

ژيل: شايد اون چيزي كه يه زوج بايد با هم تقسيم كنن حقيقت نيست بلكه رازه. راز اينكه براي من جذابي. راز اينكه منو مي خواي. راز اينكه اين خواستن تموم شدني نيست.

پيشنهاد مي كنم لذت خواندن اين نمايشنامه را كه نشر قطره با ترجمه شهلا حائري تابستان امسال به چاپ ششم رسانده از دست ندهيد. شك نكنيد كه اگر كشفش كنيد آن را بارها خواهيد خواند.اميدوارم تله تئاتر خرده جنايتهاي زناشوهري به كارگرداني فرهاد آئيش و با بازي محمد رضا فروتن و نيكي كريمي كه دوشنبه شب مجددا از شبكه 4 پخش خواهد شد تاثير شگفت انگيز متن قوي اش را چند برابر  كند.

سکوت یا فریاد؟ 

 یک سال گذشت

 پارسال در چنین روزهایی ، یکی دو ماهی از شروع به کارم  در پروژه مترو تهران گذشته بود. پس از حدود چهار سال تحصیل دانشگاهی و کمتر از دو سال خدمت زیر پرچم وارد بازار کار شده بودم هنوز اولین حقوقم را نگرفته بودم ولی با این حال دیگر صفری نبودم و خیلی زود تجربیات دوران کارآموزی به دردم خورد. روز به روز در کارم پیشرفت می کردم اما هرچقدر مهندس شدن آسان بود به همان اندازه از دانشجویی درآمدن کار ساده ای نبود.

هنوز مثل یک دانشجو آرمانی ، ایده پرداز ، خوش بین و پر تلاش بودم. مثل دوران دانشجویی اوقات زیادی را به کتاب خواندن اختصاص می دادم ، پس از پایان ساعات کاری برای رفتن به سینما و سالن های پخش فیلم برنامه می ریختم و هرجا پیشنهاد شرکت در برنامه ای فرهنگی به تورم می خورد نه نمی گفتم. زیاد بحث می کردم و زیر بار حرف غیر منطقی نمی رفتم. نمی توانستم فلسفه را از ذهن خود بیرون کنم و مثل مسافران تاکسی وقتی حرفی پیش می آید از درد و بلا شکایت کنم بدون آنکه جوابی برای چه باید کرد؟ پیدا کرده باشم. احساس مسئولیت می کردم در قبال خود و جامعه ام.  نمی خواستم باور کنم که اطرافیانم بویی از روشنفکری نبرده اند و مثل عامه مردم سرشان را به روزمرگی های تحمیل شده گرم کرده اند. نمی توانستم بپذیرم که مثل دور و بری هایم برای تفریح به خیابان گردی و  پارتی بروم. خلاصه حسابی از خلاف جهت آب شنا کردن لذت می بردم و امید به تغییر جهان داشتم.

یک سال گذشت و من همانی ام که بودم. هنوز کتاب می خوانم و فیلم می بینم و به خیابان گردی و پارتی نمی روم. احساس مسئولیت می کنم و ایده های بزرگ در سر دارم. هنوز دلبسته به فلسفه ام و از غر زدن های بیهوده بیزار. اما دیگر داغ نمی کنم. کمتر فریاد می زنم و بیشتر سکوت می کنم. کمتر می نویسم و می گویم. بیشتر می خوانم و می شنوم. احساس می کنم هر حرفی را نباید گفت. احساس می کنم بیشتر باید نگفت. احساس می کنم به جای تلاش برای تغییر دادن جهان باید خود بود و به جای سنگهای بزرگ که نشانه نزدن است ، سنگهای کوچکتری برداشت و به هدف زد. همانگونه که اکنون احساس می کنم این یادداشت شخصی کوتاه از یک سخنرانی چند ساعته در باره اولویت فرهنگ و اخلاق در جامعه مهمتر است.

یک سال دیگر نیز خواهد گذشت.

بازگشت ها!! 

باز هم به صنعتي برگشتم. نه مثل ميان ترمهايي كه بازگشت زودهنگام به دانشگاه را به در خانه ماندن ترجيح مي دادم. نه مثل زمان فارغ التحصيلي كه بهانه هاي مختلف دوباره من را به صنعتي مي كشاند و نه مثل سريال خداحافظي چندين و چند باره ام با دانشگاه. اين بار فقط براي ديدن دوباره چند تصوير و تكرار چند خاطره كوتاه و راه رفتن روي زمين صنعتي بازگشتم. اما واقعا پاسخ دادن به سئوال "اينجا چيكار مي كني؟" به اين سادگي ها نبود!!

همشهری جوان 

فلسفیدن درباره ی همشهری جوان و کلاه قاضی

 خدایا برای یک بار هم که شده کاری کن که من از دست جملات کلیشه ای خلاص شوم و مواظب باشم که از دهنم نپرد و نگویم:"همشهری جوان میخوانم پس هستم"یا حتی به ذهنم خطور نکند که بنویسم"همشهری جوان مجله ای برای تمام فصول".خدایا کاری کن که فقط کمی از چارچوب یادداشت نویسی معمول بیرون بیایم و مدام دنبال آرایه و صفت و ایهام و کنایه و پیچیده نویسی و"یک تیر و دو نشان"و "یکدستی"زدن نباشم و به در نگویم که  دیوار بشنود.خدایا چرا باید به زور ادای هنرمندان نویسنده یا نویسندگان هنرمند یا نوسنده ی خالی (یعنی با فرض اینکه نویسندگی به تنهایی هنر است و قید هنرمند تکرار زوائد است) را در بیاورم در حالیکه به راحتی میشود دلیل آورد,دسته بندی کرد,رک گفت و دست به دامن"پیازداغ اضافی"  نشد؟ پس بهتر است که با یک متن خشک وفلسفه بافانه به جنگ سئوال "چرا همشهری جوان می خوانم؟"بروم که هم از شر کلیشه ای نوشتن خلاص شوم و هم برای یک بار هم که شده سرراست نویسی را تجربه کنم .به نظر شما میشود؟همشهری جوان خواندن دلیل می خواهد که ما داریم ,البته اگر به آن سخن گوهر بار که میگوید "گاهی دل دلیلهایی دارد که عقل از فهمیدن آنها عاجز است " گوش داده باشیم باید به این هم بیاندیشیم که"آیا دل ما هم دلیل دارد یا نه؟"

اگر قرار باشد از دلیلهای "دلی"شروع کنیم سوال مورد نظر (که به جنگش رفته ایم!)به تعداد پاسخ دهندگان جواب خواهد داشت و میشود با "اگر دل دلیل است آورده ایم" قیصر ، بحث را ببندیم.شما را به خیر و ما را به سلامت ! اما بحث دقیقا همین جاست که همشهری جوان را فقط از سر دوست داشتن نمی خوانیم. همین جوری یک محبتی ته دلمان نسبت به همشهری جوان قلمبه نشده است که! عاشق چشم و ابرویش نشده ایم که! (البته امیدوارم نیاز به توضیح نباشد که دلیلهای شخصی دوست  داشتن , خاطراتی که همشهری جوان برای هر کس به یاد می آورد و.... برای هر کس محترم است و خودمان هم از اینها کم نداریم!)

وای نمی دانستم اینقدر راحت و ظالمانه حکم ما را صادر میکنید.یعنی میخواهید بگویید به خاطر این خواننده ی همشهری جوان شده ایم که: "300تومنه و توی این دوره زمونه با 300تومن یه آدامس هم به آدم نمیدن؟"پس حالا که اینطور شد بهتر است گشتی هم بین مجلات دکه سر کوچه اتان (از 100تومنی تا 1000تومنی ها) بزنید تا بفهمید گمشده ی همه ی آنها حتی مجلات حرفه ای و تخصصی (که البته در جای خود محترم,مفید و حتی دوست داشتنی هم هستند)را فقط می توانید در همشهری جوان پیدا کنید(البته این فقط به معنی "فقط فقط " نیست !) . کجا میتوانید دغدغه های خودتان را از زبان چند تا جوا ن یادداشت نویس (که آنها هم احتمالا خیلی دوست دارند سرراست بنویسند!)بشنوید؟کجا میتوانید چند دقیقه ای از ته دل بخندید بدون اینکه کسی را مسخره کنید یا قضیه را خيلي سیاسی کنید؟ کجا میتوانید اینقدر به روز باشید و گزارشهای تحلیل از مثلاً زندگی دوم(مجازی )یا ارکستر سازهای لپ تاپی یا...بخوانید؟ خسته نشدید از بس این تقویم تاریخ تکراری رادیو یا شبکه خبر را گوش دادید؟ به نظر شما  سبک متفاوت و متنوع صفحات روزها (گاهی با جملاتی از کامو در سالگرد مرگش یا دستنوشته ای از نادر ابراهیمی در سالروز تولدش یا...)دلیل کمی است؟حقیقتا شما تا به حال دنبال کسی نگشته اید که دو تا کتاب خوب یا دو تا فیلم خوب بهتان معرفی کند که در اوقات فراغت با یک پیش زمینه ی ذهنی از دیدن و یا خواندنش لذت ببرید؟

دوستان بي رو در واسي بگم: من وکیل مدافع همشهری جوان نیستم. من یک خواننده ی همشهری جوانم که هم برای خواندنش دلیل دارم و هم برای دوست داشتنش. اما بگذارید اعترافی بکنم: همشهری جوان دیگر همشهری جوان یک سال پیش نیست. دلایلش را در این سومین سالي كه آن را مي خوانيم به راحتي مي توانيم بشماريم. همین که جز "یادداشتها","رویداد در هفته","روزها"و گزارشهای به روز و جذاب اسمی نیاوریم کافی است که انتقاداتمان را خیلی ظریف وارد کرده باشیم. مي دانم كه بسياري از بخشهاي مجله نسبت به گذشته افت كرده اند اما از قدیم گفته اند سوال درست طرح کردن خودش هنر است.

اصلا بیایید کلاهمان را قاضی کنیم و به این سوال پاسخ دهیم : می شود همشهری جوان را نخواند؟

توضیح: این مطلب رو چند وقت پیش نوشتم که الان به مناسبت جشن همشهری جوان که درراهه فرصت پست کردنش فراهم شده!

درستایش پایگی!! 

بریم؟

همین که نشستم غرق افکارم شدم. مدتها بود دنبال یه همچین جایی می گشتم که بشینم و سکوت فضا منو بگیره و کمی از منظره لذت ببرم و بیشتر از اون فکر کنم. بدون اینکه چیزی بخونم یا بنویسم. بدون اینکه نگران وقت باشم و یکی هی غر بزنه: بریم دیگه! ماهی ها از رو سر و کول هم بالا پایین بپرند و من یه لحظه افکارم قطع بشه اما دوباره جمع و جورشون کنم و ادامه بدم. بدون اینکه بساط بچینم و میوه پوست کنم و قلیونی چاق کنم و تخمه ای بشکنم و عکسی بگیرم از دار و درخت و واسه این و اون جک تعریف کنم و ... چه میدونم؟ همه این کارهای تکراری یک تفریح بچه مثبتی در دل طبیعت دیگه!

چند دفعه ای که رشته افکارم قطع شد فهمیدم که نگام می کنه ، بعضی وقتا نگاش رو می دزده و مثلا خودش رو به دیدن طبیعت علاقه مند نشون می ده. نمی خواستم به این فکر کنم که چرا پایه من شده واسه این تفریحی که بعيد مي دونم كسي تو دنیا ازش لذت ببره؟ نمی خواستم دنبال جواب این سئوال بگردم که اون از این تفریح در دل طبیعت چی نصیبش می شه که حاضر شده خستگی و یکنواختی و کسل کنندگی این کار رو تحمل کنه. به کار خودم مشغول شدم.نمی دونم چند ساعت شد. گفنم بریم؟ گفت بریم. و آمدیم.

سئوال اول و آخر 

سئوال اول و آخر

از اول هم گفتم که می آیم

تا هر کجا که بخواهی

تا آخر راه که نمی دانم کجاست

تا مقصدی که وجود ندارد

تا نهایت خواسته تو و توانستن من

تا لحظه پرش از سکوی زندگی

حالا به دامن مرگ یا آرزو

غرق شدن یا زیرآبی رفتن

چه فرقی می کند؟

پرسش نکردم

لجبازی و خیال پردازی نکردم

نمی خواستم بدانم مرا به کجا می بری

در نادانسته هایم از تو شاد بودم و راه تفسیرهای خود را نبستم

واقعیت بودنت را پذیرفتم

اما حالا برای اولین بار هم که شده به یک سئوال من جواب بده

سر این راه کجاست ؟

تضاد نفع شخصی و نفع دیگران 

بازگشت به خویشتن 

بهاریه هم بهاریه های قدیم! 

آب پاکی

تو رو به خدا نگید چرا شب عیدی ورداشتی در مورد مرگ و خودکشی نوشتی ؟ چون موضوع مرگ نیست موضوع زندگیه . تازه خسته شدیم از بس از گل و بلبل نوشتیم و خوندیم . یه چیزهایی هست که هست و نمی تونیم بگیم که نیست و اگر بخوایم لاپوشونی کنیم می شه همین که می بینیم. ملت همه تو شهر از این ور می پرن اونور از اونور می پرن اینور و یقه هر کدومم که بگیری و بپرسی به چه امیدی ؟ هاج و واج نگات می کنه انگار اولین باره به این سئوال برخورد کردن! مثلا همین شب عیدی معلوم نیست چرا همه تو بازار می لولند تو هم ؟ دنبال چی می گردن؟ چون همه می خرن پس ما هم بخریم! اگر شمام بخواید این یادداشت رو به تاثیر خیام و هدایت و کامو ربط بدید مجبورم کلی توضیح بدم و ثابت کنم  که : «والا بلا هر کی خیام و هدایت و کامو بخونه خودکشی نمی کنه!» اما حسابی کار سختیه و الان که نمی شه من توضیح بدم «چه جوری می شه از دل مرگ اندیشی خیام و هدایت و کامو زندگی بیرون آورد؟». نهایتش اینه که من یه یادداشت امیدوار کننده بنویسم و بگم ببینید من با اینکه خیام و هدایت خوندم اما هنوز برای زندگی تلاش می کنم! اما شما بگید خداوکیلی این درسته؟ آیا رابطه مستقیم خطی از تلاش به سمت امید وجود داره؟ آیا همه اینها که دارن تو این جامعه جون می کنن امیدوارن؟ یا نه دقیقا برعکسه: هر کی که امید داره تلاش می کنه نه اینکه هر کی تلاش می کنه امیدواره.

سالها همین طور پشت سر هم می گذرند و نوروزها می آیند و ما همینطور در تلاشیم در حالیکه اگه بپرسن به چه امیدی خداییش خیلی از ماها می گیم همه دارن میرن ما هم میریم. بی هدف سرمان را گذاشته ایم پایین و عین بچه های خوب زندگیمون رو می کنیم. خدا هم داره شاکی می شه از بس از اراده و اختیار و قدرت عصیانمون استفاده نکرده ایم، از بس تبلیغ هر چه پیش آید خوش آید کرده ایم. از بس یکنواخت شده ایم. از بس قضا قدری شدیم. از بس نسبت به سرنوشتمون بی تفاوتیم. اصلا معلوم نیست ما داریم چیکار می کنیم. یکیمون هم پا نمی شه بگه آقا مثلا اگه من دلم نخواد کنکور قبول شم و برم دانشگاه کی رو باید ببینم.؟ اگه من نخوام از راهی که همه میرن برم چیکار باید بکنم.؟ من اگه بخوام خودم باشم نه همرنگ جماعت مشکلیه؟ نوروزهای تکراریه ما ،  آدم رو یاد این وضعیت پیچیده میندازه که تا کی میخوایم سر به زیر باشیم تا قضا و قدر  دست به دست هم بدن و خودشون ما رو ببرن از این نوروز تا نوروز بعد؟ هدایت به این توصیه کامو گوش کرد که می گفت : «یا باید چنان زندگی کرد که گویی امیدواریم یا باید خودکشی کرد.رنج بردن حقی ایجاد نمی کند.» . ننه من غریبم های ما نه به درد اینجامون می خوره نه به درد اونجا. غر زدن های ما ( البته کار و وظیفه رسانه ها جداست که باید غر بزنند) به درد سیاه نمایی اگزیستانسیالیستی هم نمی خوره و کسیکه همه چی رو سیاه می بینه و روزنه های امید رو به روی خودش بسته هیچ حقی نداره که رنج کشیدنهای خودشو بکوبه تو سر دیگرون. امید زاییده ایمانه. اگه کسی تونست این ایمان و امید رو پیدا کنه بسم ا...  بقیه چیزها رو هم پیدا می کنه و گرنه  کسیکه داره همینطور یه تلاشی می کنه که وسط این قافله تلاش کنندگان عقب نمونه و مدام غر هم بزنه که همه چیز سیاهه و افتضاح و بدبختی و ... ، از همین الان تکلیفش مشخصه. آخر از این رنجی که واسه برطرف کردنش هیچ کاری هم نکرده از پا در میاد. من اول باید دلیل زندگی رو پیدا کنم تا هر رنجی رو بتونم تحمل کنم و اصلا بدونم به چه قیمتی دارم سختی می کشم. و گرنه زنده بودن که کاری نداره. همه دارن میرن این راه رو دیگه. مجبور می شن برن مدرسه ، مجبور می شن برن دانشگاه ، مجبور می شن کار کنن یه لقمه نون در بیارن که زنده بمونن  ، مجبورن ازدواج کنن ، مجبورن بچه تربیت کنن ، مجبورن همین چرخه رو برای بچه هاشونم اجرا کنن آخر سر هم بالاجبار میمیرن. آخه پس این اختیار کجا به درد می خوره ، ما کجا باید از این چرخه اجباری بیایم بیرون . جز اینه که ما باید دلیلی پیدا کنیم واسه اینها؟ جز اینه که ما باید بدونیم هدفمون از درس و کار و ازدواج و . . . زندگی چیه؟ جز اینه که باید بدونبم به چه امیدی داریم تلاش می کنیم؟

آقا من می خوام این شب عیدی آب پاکی بریزم رو دستامون و بگم : پاشید بگردیم این ایمانه و امیده رو پیدا کنیم وگرنه ول معطلیم ها!

وقتي سنتوري آزمون تقوا مي گيرد! 

وقتي سنتوري آزمون تقوا مي گيرد!

1- سنتوري هم تمام شد مثل همه فيلمهاي ديگر. بالشم را برمي دارم و جوري که کسي اشکهاي پايان فيلمم را نبيند از اتاق مي آيم بيرون. کمي توي اتاق خواب وقت تلف مي کنم تا چشمهايم حالت عادي بگيرد و زياد تابلو نباشد. سرم سنگين است قدمهايم هم همينطور. انگار از چيزي شرمنده باشم سرم را انداخته ام پايين. روي راحتي نشسته ام و به تلويزيون خيره شدم بدون آنکه بفهمم چه چيزي نشان مي دهد. چند دقيقه اي مي گذرد. با يادداشتي در دفترچه خاطرات خود را سبک مي کنم و مي روم که بخوابم اما سنتوري همچنان ادامه دارد. نيمه شب نزديک است " سنتوري بذار بخوابم".

2- حميدرضا ابک در صفحه آخر ضميمه پنج شنبه هاي روزنامه اعتماد با يادداشتي به سبک "فلسفيدن با پتک" هايش در کافه شرق به نام "سنگک و سنتوري آزمون هاي اخلاق و تقوا" ، چنان اخلاق و تقواي شعاري ما را به چالش مي کشد که گويا چيزي به فروپاشي خانه تار عنکبوتي امان نمانده است. يعني مقاومت در برابر کنجکاوي و ميلمان براي ديدن سنتوري اينقدر سخت بود که حاضر شديم به اين راحتي شکست سيستم اخلاقي امان را بپذيريم؟ واقعا آيا با اين اوضاع مي شود اميدي به اين سيستم اخلاقي متزلزل داشت؟ چه اراده اي ، چه کنترل نفسي ، چه زهدي ، چه تقوايي ، چه کشکي ، چه پشمي ؟ زور چي مي زنيم؟ به باد رفت هر چه کاشته بوديم با يک تلنگر. به همين سادگي زهوار جامه اي که مي خواستيم براي ديگران هم بدوزيم در رفت. زرشک.

3- چند روزي از آزمون اخلاق و تقوا گذشته و با وجود افتضاح دادن امتحان مي شود بازنگري مفيدي انجام داد. قبول که ما فقط وقتي در موقعيتهاي تابلو و سياه- سفيد قرار مي گيريم خوب انتخاب مي کنيم. قبول که ما فقط تا جايي به اصول اخلا قي امان پايبنديم که چيز زيادي از دست ندهيم. قبول که اصلا سيستم اخلاقي ما فقط به درد دوراهي هاي سرراست مي خورد و در انتخابهاي واقعي کاملا لنگ مي زند. اين هم قبول که حتي ديدن سنتوري (کپي و پخش غير مجازش که جاي خود دارد) يک دزدي تمام عيار است اما. . . خدا شاهد است که قصد توجيه ندارم. اگر لازم باشد صد بار ديگر هم مي گويم که اين موضوع دقيقا نشاندهنده ضعف اخلاق و تقواي ماست. نشان مي دهد که ما چقدر ضعيف النفسيم و چه راحت دزدي مي کنيم. اما اگر خوب نگاه کنيم آن روي سکه را هم مي بينيم. اينکه وقتي شما عضوي از يک سيستم "مشکل دار" هستيد حقيقتا امکان اينکه کار "بي اشکال" انجام دهيد وجود ندارد. دکتر شريعتي در خصوص سيستم اقتصاد اسلامي مثالي مي زد: در سيستم اقتصاد اسلامي ارزش افزوده تنها براي کار و توليد مجاز است. اما شما چند سال پيش خانه يا زميني خريده ايد که امسال به چند برابر قيمت اوليه اش مي فروشيد بدون آنکه در ملکتان توليدي،زراعتي يا کاري انجام داده باشيد. بر اساس اقتصاد اسلامي اين ارزش افزوده (اگر نخواهيم فتوا دهيم که حرام است) صحيح نيست.اما شما هر کاري کنيد اگر مجبور باشيد خانه اتان را بفروشيد اين ارزش افزوده ناصواب را مي گيريد و در اين انحراف سيستم شريکيد.(حالا بماند عدم تطابق سيستم بانکداري ما با اصول اسلامي و اينکه اگر بخواهيم زندگي کنيم ناچاريم به قواعدي که مي دانيم اسلامي هم نيست تن دهيم.) در عرصه فرهنگي هم شما در سيستمي زندگي مي کنيد که به صراحت کپي رايت را نمي پذيرد ، ايده شما را مي دزدند و يکهو مي بينيد فيلم هم از رويش ساخته اند ، موسيقي اتان را اول و آخر سريالي پخش مي کنند و در تيتراژ اسمتان را هم نمي برند ، حرفهايتان را به صورت کلمات قصار تحت برنامه "برگي از يک نوشته" پخش مي کنند بدون آنکه بگويند اين سخن از کيست؟! شب و روزتان را پر مي کنند با پخش مستقيم فوتبالهايي که روح صاحب حق پخش تلويزيوني آنها هم از دزديده شدن مالش بي خبر است. آن وقت چطور مي توان در اين سيستم بود و شعار دزدي نکردن سر داد؟ (بار ديگر تاکيد مي کنم که اين امر هرگز توجيهي براي کار ناپسند نمي تواند باشد! سيستم آلوده شده دليل کج روي ما نيست و نبايد باشد ، دليل را بايد در خود جويا شد. بحث در مورد از بين رفتن تدريجي امکان پاک بودن است). چگونه مي توان به تقوا و اخلاق تکيه کرد وقتي سيستمي که در آن زندگي مي کنيد مروج بي اخلاقي و بي تقوايي است؟ گرچه کُميت سيستم اخلاقي خود ما به صراحت مي لنگد اما اگر کلاهي قاضي کنيم مي بينيم که براي انتخابهاي کوچک بين درست و نادرست هم کار سختي داريم. مبرا بودن از انحرافات جمع به اين راحتي ها نيست. اما تا وقتي هم تفکيک بين "دليل" و "چگونگي" رد شدن در آزمون اخلاق انجام ندهيم وضع به همين منوال خواهد بود! اگر آنچه گفته شد را دليل و علت العلل فروپاشي سيستم اخلاقي امان در مرحله "انتخاب بين خير و شر"  و "تقوا به خرج دادن"  بدانيم کاري جز برخورد منفعلانه با واقعه اي که خود مستقيما در آن دخيليم انجام نداده ايم. سيستم فقط نوع و چگونگي دزدي را به ما آموزش داده است و  اين ماييم که شناگر خوبي هستيم فقط انگار تا حالا آب نديده بوديم.  اين خود ماييم که هنوز دليل بي اخلاقي و بي تقوايي هستيم. نفس براي کشاندن ما به دنبال خود از روشهاي کهنه استفاده نمي کند. آري محيط آلوده است اما هشدار که اين ويرانه اخلاقي را بايد دوباره از نو ساخت.

بریم؟ 

بریم؟

همین که نشستم غرق افکارم شدم. مدتها بود دنبال یه همچین جایی می گشتم که بشینم و سکوت فضا منو بگیره و کمی از منظره لذت ببرم و بیشتر از اون فکر کنم. بدون اینکه چیزی بخونم یا بنویسم. بدون اینکه نگران وقت باشم و یکی هی غر بزنه: بریم دیگه! ماهی ها از رو سر و کول هم بالا پایین بپرند و من یه لحظه افکارم قطع بشه اما دوباره جمع و جورشون کنم و ادامه بدم. بدون اینکه بساط بچینم و میوه پوست کنم و قلیونی چاق کنم و تخمه ای بشکنم و عکسی بگیرم از دار و درخت و واسه این و اون جک تعریف کنم و ... چه میدونم؟ همه این کارهای تکراری یک تفریح بچه مثبتی در دل طبیعت دیگه!

چند دفعه ای که رشته افکارم قطع شد فهمیدم که نگام می کنه ، بعضی وقتا نگاش رو می دزده و مثلا خودش رو به دیدن طبیعت علاقه مند نشون می ده. نمی خواستم به این فکر کنم که چرا پایه من شده واسه این تفریحی که هیچکی تو دنیا ازش لذت نمی بره؟ نمی خواستم دنبال جواب این سئوال بگردم که اون از این تفریح در دل طبیعت چی نصیبش می شه که حاضر شده خستگی و یکنواختی و کسل کنندگی این کار رو تحمل کنه. به کار خودم مشغول شدم.نمی دونم چند ساعت شد. گفتم: بریم؟ گفت: بریم. و آمدیم.

پی نوشت: اصول اخلاقی میگه ذکر منبع کنم اما نمی دونم عکاس اثر یا منبعش کیه یا چیه. فکر می کنم همین بس باشه که عکس از خودم نیست.

کلاه مردان کوچه 

کلاه مردان کوچه

باز بی هوا رفتم لب پنجره و نگاهی به کوچه انداختم. باز هم ترسیدم و باز هم به سایه ترسناک مردی که همیشه از کوچه ما می گذشت نگاه کردم. فکر کردم قطعاً کسی که چنین سایه غول پیکر و وحشت زایی داشته باشد را از نزدیک هم نمی شود دید و چه آدم ترسناکی باید باشد . مخصوصا آن کلاه مافیایی اش که خیلی شبیه کلاه پدرها بود ولی با این تفاوت که وقتی آن مرد عابر به سر می گذاشت آدم را به یاد آدمهای مرموز و دار و دسته مافیایی ها و کشت و کشتارشان می انداخت اما روی سر پدر من آنقدر شیک بود که همه دوستش داشتند. کار همیشگی ام بود. مثل فیلمهای سینمایی ژانر وحشت که لا اقل از لای انگشتان و یواشکی باید دید ، نمی شد بی خیالش شد. هر وقت هم که بی هوا می آمدم لب پنجره آنجا بود. مرد عابر با آن کلاه -که خیلی شبیه کلاه پدر بود- و سایه وحشتناکش حتی در خواب هم ولم نمی کرد . کابوسش را می دیدم که اول با آن دستان زمخت کلاه از سر بر می داشت و به سویم می آمد تا احتمالا خفه ام کند. اما خوشبختانه همیشه کابوس تا همینجا ادامه داشت و از شدت ترس از خواب می پریدم. «مرد کلاه به سر» سرعتش را کم کرد ، سایه اش هم همینطور. یکدفعه ایستاد ، سایه اش هم همینطور. چرخش کلاهش را روی زمین دیدم. مرد برگشت و سرش را به سمت بالا چرخاند. ترس برم داشت نه از اینکه خفه ام کند چون دستش بهم نمی رسید. ترسیدم از اینکه مرا ببیند و در خواب تلافی اش را سرم در بیاورد. اما نتوانستم عکس العملی انجام بدهم. صدای مرد بلند شد : «خداحافظ عزیزم ، به مادرت بگو ممکنه یه کم دیر برگردم».  

توضیح: تعریف هر کس شاید از عکس نوشت فرق کند اما از نظر من عکس نوشت ، نوشته ای است از روی عکس ، همین و بس.

تحلیل خودمانی خودمان+سندرمِ پاییزیِ حاد و زمستان! 

پل 

سليقه به مکتب نمی رفت! 

از يک نياز ساده دانشجويي  و خوابگاهي سرچشمه گرفته بود. گر چه ريشه هايش را مي توان در فلسفه پيدا کرد اما صحبت از بحث و جدال نظري نبود. به پلوراليسم ارتباط داشت اما چندان نمي خواست در کليشه اسير شود. «مکتب سليقه» بيشتر يک جور دفاع از آزادي عقيده و بيان با نگاه به نتيجه بود. وقتي در محيط دانشگاه و خوابگاه  زندگي سليقه هاي فکري مختلف در کنار هم ناگزير مي شود بهترين فرصت است براي دفاع از زندگي اجتماعي و مذمت گوشه نشيني و بهترين مجال براي تمرين دموکراسي غير سياسي و ملکه کردن آن در ذهن ها. «مکتب سليقه» مي خواست  (و مي خواهد)  بگويد که «خود بودن» بهتر از «خوب بودن» است. اگر بحث را صرفا فلسفي کنيم و انتزاعي ، مي توان خيلي راحت اين جمله را در جهت عکس تصديق کرد و گفت بايد «خوب» بود نه «خود» . .همه دوست دارند و مي خواهند و آرزو دارند آنچه خوب است انجام دهند و آنچه تاييد شده است را دوست داشته باشند. اما با نگاه عملگرايانه و حتي فلسفي، خوب بودن  (به معني تنها راه درست زندگي) نه راه درستي است و نه ممکن! چرا که هنوز جواب قانع کننده اي به اين سئوال که "مرجع تشخيص خوب بودن و شناسايي راه درست چيست (کيست)؟" داده نشده است. (بله دين مرجع است اما کدام دين؟ با کدام برداشت؟) و از آن مهمتر فرار انسانها از همشکل شدن و همسان فکر کردن است. حرکت انسانها از زندگي راسي (گله اي ) به سوي زندگي رايي ، با «زندگي واحد» و «يکسان انديشيدن» و «يک جور دوست داشتن» در تضاد است. «مکتب سليقه» يک ترکيب من درآوردي و بي عقبه و نتيجه نيست. مکتب سليقه وقتي جدي تر مي شود که بدانيم چه سرمايه هايي ، چه تراوشات فکري و چه خلاقيتهايي در اين «زور زدن براي خوب بودن» از بين مي رود.

گرچه نقطه شروعش دقيقا معلوم نيست و در طي يک روند شکل گرفت اما تصور کنيد که شب در خوابگاه هستيد و کلي کلنجار رفته ايد تا خواب به چشمتان آمده و مي خواهيد بخوابيد يکي مي گويد لامپ را خاموش کن يکي مي گويد نه چراغ را خاموش کن آن يکي مي گويد نه برق را خاموش کن و نفر چهارم براي رهايي از هر گونه انتقاد مي گويد جريان برق را قطع کن يا کليد برق را در حالت خاموش قرار بده!! بله خنده دار است و هيچ کس فکر نمي کرد اين خاطره به نقطه اي براي جدي شدن مکتب سليقه تبديل شود. محيط دانشگاه موضوع آزاد انديشي  و لذت بردن هاي متفاوت را جدي مي کند. قضيه وقتي که توقعمان مثلا از هم اتاقي امان اين است که به سلائقمان احترام بگذارد به اوج مي رسد. سليقه ي فيلمي هر کس ، کتابهايي که مي خواند ، نوع تفريحي که انتخاب مي کند ، فعاليتهاي فوق برنامه اش و نوع نگاهش به درس يا به خانواده يا جامعه و خيلي چيزهاي ديگر که در مجموع مي توان سليقه ي فکري ناميد براي خودش قابل دفاع است و و قتي که آنرا به ديگران انتقال مي دهد بايد مواظب باشد که تحميل نکند. اينکه دم دماي کنکور فوق فوتبال برايت جدي تر شود را نمي تواني آنطور که براي خودت مهم است با اهميت جلوه دهي. نمي تواني سليقه علاقه مندان به مثلا فيلمهاي فارسي قبل و بعد از انقلاب را به مسخره بگيري . نمي تواني بگويي اين کتابهاي اوشو يا کتابهاي آنتوني رابينز دوزار نمي ارزد و ... هميشه سعي کردم در جمعهاي دوستانه و همفکرانه تفکيک بين مکتب سليقه و گفتگو را انجام دهم و تاکيد کنم که « لزوما بحث مترادف با جدل نيست» ، تا مکتب سليقه جلوي ديالوگ را نگيرد و باب بحث را نبندد.  البته نتيجه ي عملي مکتب سليقه اگر بدون آگاهي طرفدارش باشيم همين است که هر کس مي گويد «اين نظر من است» و لزومي نمي بيند که براي کسي توضيح بدهد که چرا و به چه دليل اين فيلم يا فلان کتاب را مي پسندد و به همين راحتي ما مي شويم جزيره هاي از هم دور افتاده! مکتب سليقه را بايد درک کنيم هم لزومش را هم فايده اش را و هم نحوه به کار بردنش که البته مثل دموکراسي نياز به تمرين دارد.

راستی سياوش به نظرت علاقه ي اخير ما به معرفي کتاب و فيلم به همين دليل نيست؟

 شرح عکس: گزارشگری انگلیسی در کتابی که در مورد مشاهداتش از ایران نوشته بود یکی از خصوصیات ایرانیان را اینگونه توصیف می کند: «وقتی سه ایرانی دور یک میز در مورد موضوعی حرف می زنند چهار عقیده مختلف ظهور می کند» 

چه نیازی است به علی؟ 

پله های آغاز 

پله های آغاز

بسیار اتفاقی و دشوار می نمود/ این انتظارفرصت پرتاب کردنم

از پله های خنده و اندیشه و کتاب / بر برفهای شور و کویری عاشقی

* * *

سر در گریبان دستهایم محو کاغذ/ اما همیشه در پی فرصت برای کوچ

گویی سفر همیشه ز مبدا به مقصد است / دیدم چنین نبود سفرهای عاشقی

* * *

از دور دیدن دل تپیدن سهل تر بود / تا اینکه لحظه های نیازم بزرگ شوند

عمری صعود می کنی از قله غرور / یک آن سقوط در کف دریای عاشقی

* * *

در انتظار پرت شدن یک دست یک تکان / آسان و سخت می کند این آرزوی من

جرات برای یک پرش عشق حجت است / حجت تمام ، اول تلخی عاشقی

* * *

آن دستها که هل دهدم از پله ها کجاست ؟ / آن تاپ تاپ بی غل و غش در دلم کجاست؟

امروز بند بند وجودم به بند اوست / این راز آن پرش است ، اسیری عاشقی

*پی نوشت : دوستان حتما این جسارت  غیرشاعرانه را می بخشند. ما به زودی از این وادی خارج می شویم و به همان گیر دادن به فیلمها و کتابها می پردازیم.

باز هم همان حکایت همیشگی 

           باز هم همان حکایت همیشگی

نام قیصر امین پور را اولین بار در یکی از کتابهای فارسی دبستان خواندم به همراه شعری که آهنگش تا مدتها در ذهن باقی مانده بود.پس ازآن انگار شاعر کودکی های ما سکوت اختیار کرده بود و آن قدر غیبتش طولانی شد که با شنیدن دوباره اسمش یاد مصطفی رحماندوست افتادم نه آن شعر آهنگین. غیبت قیصر در سالهای نوجوانی ما چندان اتفاق مهمی محسوب نمی شد شاید آن روزها یکی دو بار اسمش را در صفحات اول سروش نوجوان خوانده باشم. پس از گذر از نوجوانی به همان اندازه که به سهراب و شاملو و فروغ نزدیک می شدم از سایه و قیصر فاصله میگرفتم تا اینکه پس از آشتی مجدد با او که انگار از یک نوع احساس نیاز سرچشمه می گرفت قیصر دیگری را شناختم. قیصری که از دردهای نهفتنی و نگفتنی از روزهای مبادا از الفبای درد و از عشق میگفت وقت فهمیدن "میخواهمت چنان که شب خسته خواب را / می جویمت چنان که لب تشنه آب را" رسیده بود حالا می شد از "وقتی تونیستی نه  هستهای ما چونان که بایدند نه بایدها"چراغهایی بر گرفت و با "چرا تا تو را داغ بودم نگفتم ؟"همذات پنداری کرد. حالا قیصری داشتیم که حرف نمی زد و فقط شعر می گفت اگر سوال می پرسیدند پاسخش شعر بود یا به عبارت درست تر وقتی شعر می گفت انگار پاسخ سئوالی را میداد وقتی که می گفت "سرنوشت من سرودن است " ، "رفتار من عادی است " ، "در  انتظار آمدنت هستم "و...

گذشته ی قیصر در حوزه ی اندیشه و هنر اسلامی و در  حلقه ی دوستان و همراهانش اهمیتی نداشت. قیصر هر چه بود در شعرهایش بود قیصر شعرهایش را توضیح نمی داد قیصر شاعری بود که می شد  بدون آنکه بدانیم کیست فقط سخنش را شنید بر خلاف بسیاری از همسنگرانش که بر پیشانی آثارشان می نشستند او بود که به شعرهایش ضمیمه می شد. شعر شروع می شد از عنوا ن

 می گذشتیم خط به خط شروع می کردیم لحظه به لحظه بر یقین افزوده می شد تا نام اورا در پایان شعر می دیدیم "بله شعر مال خودش است قیصر امین پور"

شعرهای قیصر دوا بودند در روزهای تاریکی که برای غزل شور و حالی نمانده بود (گفتی غزل بگو چه بگویم ؟ مجال کو؟ / شیرین من برای غزل شور و حال کو ؟) و یکی باید از "روزی که آسمان در حسرت ستاره نباشد" سخن می گفت. و فریاد قیصر گرچه در همهمه روزگار گم می شد اما هنوز شنیده می شد "سراپا اگر زرد و پژمرده ایم / ولی دل به پاییز نسپرده ایم"

 قیصر مثل ما بود جمع تضاد ها و بر سر دو راهی ها. جوان پیری بود بیقرار و صبور و خاکستری اما جویای شور "انگار مدتی است که  احساس می کنم خاکستری  تر  از دو سه سال گذشته ام / انگار این سالها که میگذرد چندان که لازم است دیوانه نیستم..."

شعرهای قیصر پر از حرف  بود حرفهایی که همیشه نا تمام می ماندند (فرصت گذشت و حرف دلم ناتمام ماند / نفرین و آفرین و دعا در گلو شکست) اما همان نا تمامشان بر دل می نشست خط به خطشان قلابی داشت که یا وصله ی دل میشد یا آویزه ی گوش. شعرهای سهل و ممتنعی داشت که همه را به شاعر شدن وسوسه می کرد.

"ای عشق به شوق تو گذر می کنم از خویش / تو قاف قرار من و من عین عبورم"

 قیصر امین پور از میان ما رفت. "باز هم همان حکایت همیشگی" اما:

خوشحالم که به اندازه ی کافی شعر خوب و خواندنی  برای ما گذاشت

 خوشحالم که حرمت شعرهایش را می شناخت شتابزده عمل نمیکرد و خود را نقض نمیکرد

خوشحالم که "ناگهان چقدر زود دیر میشود"را قبل از آنکه اززبان مجری های مسابقه ها ی آبکی تلویزیون بشنوم خوانده بودم

خوشحالم که چهره ی همیشه عبوس قیصر هیچ وقت من را از خواندن شعرهایش منصرف نکرد

و ناراحتم از اینکه قیصر در روزهای آمدنت نیست !

"ای روزهای خوب که در راهید

ای جاده های گم شده در مه

ای روزهای سخت ادامه

در انتظار آمدنت هستم

اما با من بگو

که آیا من نیز در روزگار آمدنت هستم؟ "

از باده دوشین قدحی بیش نماند 

دکتر حسابی جواب بده 

نيش عقرب نه از ره کين است! 

شاهكار بيست دقيقه اي 

راحت الحلقوم 

اختتامیه 

نویسندگان

... درباره

بایگانی موضوعی

بایگانی مطالب

پیوندها

جستجوی مطالب

امکانات